باتلاق گاوخونی یا تالاب گاخونی
باتلاق گاخونی از تالابهای با ارزش و نادری است که در فلات مرکزی ایران و در آستانه کویر قرار دارد. گاخونی به معنی گاوخانه است و گور خونی هم نامیده میشود. ظاهرا به علت وجود تعداد زیادی گورخر در گذشته به این نام معروف شده است.
مساحت گاخونی در حدود 476 کیلومتر مربع است و در 167 کیلومتری جنوب شرقی اصفهان قرار دارد. حداکثر عمق آن 80 تا 150 سانتیمتر است و در ارتفاع 1470 متری از سطح دریاهای آزاد قرار گرفته است. گاخونی با آغاز فصل سرما پذیرای هزارن پرنده مهاجر است که از شمال به آن ناحیه مهاجرت میکنند و فضای جالب توجهی را بوجود می آورند. اهم ین پرندگن مهاجر عبارتند از: کاکایی، آبچلیک، غاز، خودکا، اردک نوک پهن، حواصیل، خاکستری و لک لک.
اهمیت تالاب گاوخونی را میتوان به شرح زیر فهرست بندوی نمود:
- دارای تولیدات و ذخایر بسیار بالا بیولوژیک است.
- زیستگاه بسیارمناسبی برای آبزیان، حیات وحش و پرندگان مهاجر بومی است.
- فضاهایتفریحی مناسبی دارد.
- از زمینه های پژوهشی و تحقیقاتی برخوردار است.
- مهاجرت پرندگان از نواحی شمالی در فصلهای سرد و یخبندان، و همچنین از نواحی جنوبی در فصلهای گرم به این منطقه، زیبایی جالب توجهی به آن می بخشد.
تالاب گاخونی یا خوان همیشه گستر
وجه تسمیه این تالاب با مراجعه به منابع بسیار متعددو متنوع میباشد که بهترین آن بدین شکل است: که گاو به معنی بزرگ بوده و خونی در اصل خوان و خوانی بوده به مفهوم سفره گسترده که اشاره به اکوسیستم حیات موجود منطقه دارد. علاوه در زبان پهلوی نیز «خانیک» به معنی حوز آبگیر است که میتوان انرا حوزه آبگیر گسترده معنی نمود.
تالاب گاوخونی که در فاصله 145 کیلومتری جنوب شرقی اصفهان واقع شده، با وسعت تقریبی 476 کیلومتر مربع و به شکل یک گلابی از شمال به جنوب کشیده شده است که در وسیع ترین قسمتها، طول آ« حدود 45 کلومتر و عرضش 35 کیلومتر و بسیار کم عمق بوده به قسمتی که حداکثر عمق این تالاب بیبن 80 تا 120 سانتیمتر میباشد. وسعت، عمق، میزان آب و حتی چشم انداز طبیعی آن وابسته به شرایط اقلیمی حوزه آبریز و میزان کم آبی و پر آبی رودخانه زاینده رود بوده که تنها آبریز دائمی آن تالاب به حساب می آید. شهر ورزنه در فاصله 14 کیلومتری تالاب، نزدیکترین و مهمترین مرکز جمعیتینواحی اطراف گاوخونی بوده که در ناحبه شمالی تالاب قرار داشته و در سال 1375(ه.ش) ساکنین آن حدود 10000 نفر شمارش شده که در فاصله 11 کیلومتری شرق شهر اصفهان قرار دارد.
راه های مهم دسترسی به گاوخونی به شرح ذیل میباشد:
1- اصفهان- زیار- اژیه- ورزنه- گاوخونی
2- اصفهان- سگزی- کوهپایه- هرند- اژیه- ورزنه- گاوخونی
3- اصفهان- زیار- قارنه- نیک آباد- اژیه- ورزنه- گاوخونی
4- اصفهان- جرقویه(نیک آباد)- خارا- گاخونی
5- یزد- میبد- جاده منتهی به کوههای ندوشن- قلعه خرگوشی- گاوخونی
در سال در فصلهای پاییز و زمستان آوای پر هیاهو و دلنشین صدها هزار پرنده ای که ازسایر نقاط سرد سیر داخل و خارج کشور به تالاب گاوخونی مهاجرت می کنند، در این محل طنین می افکنند. اهمیت این تالاب، تنها به اینکه آنها فقط زمستانی را در آن سپری می کنند، خلاصه نمی شود بلکه دارای اثرات بسیار مفید و موثر اکولوژیکی بر منطقه می باشد.
ادامه دارد... .
